Tarım arazilerine güneş enerjisi santrali (GES) kurmak, son yıllarda artan güneş enerjisi yatırımlarıyla gündeme geldi. Ancak durum 'evet' veya 'hayır' ile özetlenecek kadar basit değil.
Tarım arazisi sınıfına ve kurulum modeline göre değişiyor. Mutlak tarım arazilerinde GES neredeyse imkânsız. Marjinal arazilerde ve agrovoltaik modellerle bazı istisnalar var.
Arazi Sınıfına Göre GES Kurulabilirlik
- I-II. sınıf (mutlak tarım arazisi): GES için tarım dışı kullanım izni neredeyse verilmiyor. Çok istisnai kamu yararı kararları haricinde mümkün değil.
- III-IV. sınıf: Çok kısıtlı. Alternatif alan araştırması şart; genellikle reddediliyor.
- V-VI. sınıf (marjinal): Toprak Koruma Kurulu onayıyla mümkün; başarı şansı daha yüksek.
- VII-VIII. sınıf: Tarımsal değeri düşük araziler; GES için en uygun sınıf.
Agrovoltaik: Tarım ve GES Bir Arada
Agrovoltaik sistemlerde güneş panelleri yükseltilmiş yapılara monte edilerek arazi altında tarımsal üretim sürdürülüyor. Bu model, tarım arazisi statüsünü koruyarak GES kurulmasına olanak tanıyan yeni bir yaklaşım. Türkiye'de mevzuatı henüz tam oturmuş değil ancak pilot uygulamalar başladı.
Tarım dışı kullanım izni almadan GES kurmak, arazinin tarımsal statüsünü yitirmesine ve ağır idari cezalara yol açabilir. Önce mevzuat değerlendirmesi, sonra yatırım.
EPDK Lisans Süreci
GES için EPDK (Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu) üretim lisansı veya lisanssız üretim belgesi gerekiyor. 1 MW altındaki tesisler lisanssız üretim kapsamında; üzerindekiler lisanslı. Her iki durumda da bağlantı anlaşması, sistem kullanım anlaşması ve teknik şartname hazırlanması gerekiyor.
Yapabilirsiniz ama büyük risk. Arazi sınıfı tespiti yapılmadan başvuru, reddedildiğinde tüm proje maliyeti boşa gider. Arazi sınıf tespiti ilk adım olmalı.
Teorik olarak evet, pratik olarak zor. Tarım dışı kullanım izni verildiğinde arazi statüsü değişir. Geri dönüşüm hem teknik hem hukuki bir süreç gerektirir ve garanti değil.
Evet. Çatı GES (konut, sera veya ahır çatısı üzeri) çok daha basit bir süreç. Tarım arazisi statüsünü etkilemez. Tarla GES ise büyük ölçekli sistem ve karmaşık izin süreçleri demek.