5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu, Türkiye'de tarım arazilerine ilişkin en temel yasal çerçeveyi oluşturuyor. Tarım arazinizle ilgili neredeyse her kararınız bu kanunla temas ediyor.
Tarım arazilerinin tarım dışına çıkarılmasını, gereksiz parçalanmasını ve verimsiz kullanımını önlemek amacıyla 2005 yılında yürürlüğe girdi. Sonraki yıllarda önemli değişiklikler geçirdi.
Arazi Bölme Sınırları
Kanun, tarım arazilerinin belirli büyüklüklerin altına bölünmesini yasaklıyor. Asgari tarımsal arazi büyüklükleri:
- Mutlak tarım arazileri: 2 hektar (20 dönüm)
- Dikili tarım arazileri: 0,5 hektar (5 dönüm)
- Örtü altı tarımı: 0,3 hektar (3 dönüm)
- Marjinal tarım arazileri: 2 hektar
Bu sınırların altına bölme yapılamaz — miras durumunda bile.
Mirasta Özel Durum
Tarım arazilerini miras yoluyla çok sayıda varise devreden aileler sıklıkla sorunla karşılaşıyor. Kanun, asgari büyüklüğün altına düşen parçaların oluşmasını yasaklıyor. Pratik çözüm: mirasçılar arasında arazi yönetimi için ortak işletme veya aile şirketi kurmak.
Birden fazla mirasçı adına kayıtlı hisseli parsellerde her türlü tasarruf (satış, kiralama, yapılaşma) tüm hissedarların onayını gerektiriyor. Tek bir hissedar bloke edebilir. Hisseli parseli çözüme kavuşturmak acil öncelik olmalı.
Arazi, Hazine'ye devir veya izleme altına alınabilir. Alternatif olarak hisseli parsellerde aynen taksim yerine bedel taksimi (satış gelirinin paylaşımı) yoluna gidilebilir. Kanun, bu durumda çözüm yollarını düzenliyor.
GES için tarım arazisini kullanmak tarım dışı kullanım sayılıyor. Kanun, Toprak Koruma Kurulu kararını şart koşuyor. Arazi sınıfına göre izin verilebilir ya da kesinlikle yasaklı olabilir.